Akuakültür ekstrüde yemlerinin üretimi

Ülkemizde önemli bir sektör olan ve uluslararası çapta tanındığımız kültür balıkçılığında kullanılan balık yemlerinin rasyonları (formülasyonları), balığın türüne, yaşam ortamına (tatlı su, tuzlu su, acı su), yaşam evresine (larva, genç ve ergin) ve balığın besin ihtiyaçlarına göre çeşitlilik arz etmektedir. Dünyada sindirilebilir kaliteli yem üretiminde en iyi yöntem ekstrüzyon yöntemidir. Ekstrüzyon, yemin yüksek basınç altında sıkıştırılıp şekillendirilmesi ve pişirilmesi yöntemine verilen addır.

Kültür balığı ekstrüde yemi üretimindeki aşamalar sırasıyla şöyle sınıflandırılabilir:

1. 01Hammadde tedariki
2. 02Dozajlama
3. 03Öğütüm
4. 04Homojen karıştırma
5. 05Ekstrüzyon
6. 06Kurutma
7. 07Yağlama ve aromalandırma
8. 08Kırma ve eleme
9. 09Paketleme

01Hammadde tedariki

Kültür balığı yemi rasyonunda yer alan hammaddeler, yurt içi veya yurt dışı tedarik firmalarından elde edilir. Hammaddelerin yüksek kalitede ve belirli prosedürlere uygun olarak getirilmesi ve muhafaza edilmesi önem arz eder. Hammaddelerin muhafaza edildiği silolar çeşitli tipte, ebatta ve cinste (krom, polyester vb.) olabilir.

02Dozajlama

Hammaddeler, kültür balığı yemi için hazırlanacak olan rasyona göre, muhafaza edildikleri silolardan helezonlu veya bantlı taşıyıcılarla dozajlanarak öğütülmek üzere değirmen sistemine gönderilir.

03Öğütüm

Öğütüm işlemi, kaliteli ekstrüde yem elde etmek için önemli bir adımdır. Hammadde partikül boyutlarının mikron seviyesinde öğütülmesi pelet kalitesini doğrudan etkilemektedir.

Değirmen sistemi ve makineleri çeşitli tiplerdedir. 1. kuşak olarak kabul edilen standart öğütme değirmeni makineleri, yüksek miktarda öğütme yapmak için uygun, granül yapıda tahıl ürünlerinin temel öğütülmesinde kullanılan çekiçli öğütme değirmenidir.

2. kuşak olarak kabul edilen gelişmiş ince öğütme değirmeni makinesi yeni tasarım çekice sahip olup daha ince öğütme yapmak için uygun; yem, tahıl, gıda, çevre koruma ve kimya endüstrilerinde kullanılabilen bir öğütme değirmeni türüdür.

Son kuşak olarak kabul edilen mikro öğütme değirmeni, mikro öğütme yapmak için uygun; yem, tahıl, gıda, çevre koruma ve kimya endüstrilerinde kullanılabilen ve öğütüm inceliği 10–100 µm arasında ayarlanabilir yapıda olan, mikro pulverize balık yemi üretiminde kullanılan değirmen türüdür.

04Homojen karıştırma

Homojen karıştırma işlemi, elde edilecek mikropartikül yemlerde her bir yem partikülünün homojen besin değerine sahip olmasını sağlamak için son derece önemli bir adımdır. Bu nedenle mikserler, hammaddelerin homojen bir biçimde karıştırılması için gerekli sistem ekipmanlarındandır.

Değirmen sisteminde öğütülmüş ve mikserde homojen olarak karıştırılmış, un halindeki balık yemi hammadde karışımı yem yapılacağı ana kadar ayrı bir siloda stoklanır.

05Ekstrüzyon

Silodan gelen balık yemi hammadde karışımı helezonlu taşıyıcı ile şartlandırıcıya (conditioner) gönderilir. Balık yemi hammadde karışımı şartlandırıcıda belirli oranlarda su ile karıştırılarak tavlanır ve elde edilen su-hammadde karışımı ekstruder makinesine gönderilir. Şartlandırıcı ve ekstruder birbirini destekleyen önemli ekstrüzyon sistemi ekipmanlarındandır. Şartlandırıcıya gelen su ve hammadde miktarı, helezonlu taşıyıcının devir hızı ve su dozaj pompası ile ayarlanmakta ve dengeli bir karışım eldesi hedeflenmektedir.

Şartlandırıcıdan ekstruder makinesine gelen hammadde hamur karışımı, ekstruder sistemi içinde yer alan çift veya tek vida sistemi yardımı ile yüksek basınç altında sıkıştırılır ve pişirilir. Ekstruder çıkışında yer alan özel bıçaklar ile kesilir; bıçak hızı ve ekstruder makinesi hızına bağlı olarak karma yem şekillendirilerek hazırlanmış olur.

Ekstruder makinesi sistemleri tek ve çift vidalı olmak üzere iki tiptir. Çift vidalı ekstrüder, malzeme akış yönünde açılı buhar enjektörleri sayesinde buharın ürünlere karışmasına izin veren özel vida profiliyle çeşitli köpek mamaları, akvaryum yemleri, et benzeri ürünler ve tek vidalı ekstrüder tarafından işlenemeyen ürünlerin pişirilmesine ve kalıplanmasına uygundur. Segmentlerin değişen düzeneği sayesinde (karıştırma elemanı, yoğurma elemanı ve buhar bloğu) ekstrüder farklı ürünlerin gereksinimlerini karşılayabilir. Ekstrüder bağımsız bir kontrol paneli tarafından kontrol edilir.

Ekstrüder sistemi aşağıdaki parçalardan oluşmaktadır:

• Şartlandırıcı sistemi
• Ekstrüzyon sistemi
• Kesme sistemi
• Yağlama sistemi

Ekstruder sisteminden çıkan 1–3 mm çaplı pelet yemler havalı taşıyıcı (pnömatik taşıyıcı) ve blower makinesi ile, yem çapı 3 mm'den fazla olan pelet yemler ise bantlı taşıyıcı yardımı ile çok katmanlı kurutucu fırına gönderilir.

Havalı taşıma sistemi, oluşturduğu kuvvetli hava akımı yardımı ile ekstruderden çıkan pelet yemlerin hem ön soğutmasına hem de kurutma fırınına kapalı ortamda taşınmasına yardımcı olmaktadır.

Bantlı taşıyıcılar da pelet yemlerin hem ön soğutmasını hem de mekanik olarak aşındırılmadan çok katmanlı kurutucu fırına gönderilmesini sağlar.

06Kurutma

Kurutma fırınları elektrikli, gazlı ve buharlı olmak üzere 3 tiptir. İçerdiği 5 katman ve ayarlanabilir hızı sayesinde pelet yemlerin istenildiği şekilde kurutulması gerçekleştirilmektedir.

Çok katmanlı fırında termostat ayarı ile istenilen sıcaklıkta kurutulan pelet yemler bantlı taşıyıcı ile yağlama/aromalandırma tamburuna gönderilir.

07Yağlama ve aromalandırma

Yağlama tamburu, balık yemi peletlerinin yağlandırılması veya aromalandırılmasında kullanılan ve dönüş hızı ayarlanabilen ardışık 2 silindirden ve sıcaklık ayarlı bir yağ tankından oluşmaktadır.

Kurutma fırınından yağlama tamburuna gelen pelet yemlere dozaj pompası yardımıyla istenilen miktarda yağ/toz/aroma püskürtülür ve yağlama tamburu belirli bir hızda döndürülerek karışımın homojen ve maksimum düzeyde olması sağlanır.

Yağlama tamburundan çıkan pelet yemler, depolanacakları silolara soğutmalı taşıyıcı yardımı ile gönderilir. Pelet yemler paketlenmeden önce 1 gün süreyle silolarda dinlendirilir.

08Kırma ve eleme

1 mm'den küçük boyutlu pelet yem eldesi için silodan alınan pelet yemler krumble kırma makinesinde kırılır. Krumble kırma makinesi, ayarlanabilir kırma silindiri genişliğiyle pelet yemleri istenilen boyutlara kadar kırarak küçültmektedir.

Krumble kırma makinesinde kırılan pelet yemler, mikron düzeyinde boyutlarına ayrılması ve tozdan arındırılması amacıyla titreşimli elek makinesinde elenir. Titreşimli elek makinesi kuvvetli bir vibrasyon oluşturarak kırılan yemleri içinde yer alan elek çaplarına göre eler ve mikropartikül yemler elde edilir.

Titreşimli elekten çıkan mikropartikül yemler kovalanır veya paketlenir ve kullanıma hazır hale gelir.

09Paketleme

Nihai aşamada hızlı paketleme makineleri yardımı ile üretim el değmeden, hızlıca ve ekonomik yoldan tamamlanır.